NGHÊ ĐÁ – LINH VẬT THUẦN VIỆT, ĐẶC TRƯNG VĂN HÓA DÂN TỘC TẠI ĐỀN THỜ VUA ĐINH TIÊN HOÀNG

25/10/2018 25/10/2018

96 0

Nằm ở trung tâm của kinh đô Hoa Lư xưa (nay thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình), đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng là Di tích lịch sử văn hóa, kiến trúc nghệ thuật có tầm quan trọng đặc biệt của Di sản Văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể Danh thắng Tràng An, nơi đây còn lưu giữ những tác phẩm nghệ thuật độc nhất vô nhị của nền điêu khắc truyền thống Việt Nam như long sàng đá, nghệ thuật chạm khắc trên gỗ, tạo hình nghê đá được coi là chuẩn mực cho việc tạo hình linh vật Việt Nam.
Ở không gian tín ngưỡng của người Việt, ngoài hệ thống tứ linh (bao gồm long, ly, quy, phượng) thì hình tượng con nghê (hay còn gọi là con ngao) cũng rất phổ biến và xuất hiện từ khá sớm, đi suốt chiều dài lịch sử từ dân gian đến cung đình, trong đó, hai không gian mà nghê xuất hiện rất nhiều là đình và chùa. Trong tâm thức của người Việt, con nghê có hình dạng cơ bản là con chó (hay nói khác đi thì nghê chính là hình tượng chó biến điệu ra).
 

Trong đời sống của người dân Việt cổ, hai con thú được coi như những người bạn thân thiết, gần gũi và quan trọng nhất là trâu và chó. Trâu để cày ruộng, giúp sản xuất lúa gạo, chó để giữ nhà, phòng kẻ gian, thú dữ. Trong đời sống tinh thần, ông cha xưa cần một linh vật để trấn yểm, chống lại các thế lực tà ma ác quỷ. Chó đá được dựng lên là vì thế. Từ hình ảnh một con vật có thật (chó), qua sáng tạo và sự thổi hồn trở thành một linh vật, gần gũi đó là nghê đá.

Trước đây, ở làng quê miền Bắc Việt Nam, cổng làng hay cổng đình, chùa bao giờ cũng có một con nghê đá lớn để bảo vệ cả làng và trước cổng mỗi nhà thường có chó đá nhỏ bé ngồi trước canh giữ cho gia chủ. 

Hiện nay, ở đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng đang lưu giữ, bảo quản hai đôi Nghê, bài trí phía trước Nghi môn ngoại và sân Rồng với chức năng là linh vật kiểm soát, phân biệt thiện - ác, chính - tà. Nghê được tạc bằng chất liệu đá, thân nghê thon, điểm xuyết trên thân là những đao mác và không có họa tiết trang trí. Hai chân trước đứng, hai chân sau quỳ, tạo nên tư thế sẵn sàng lao về phía trước vừa sống động, vừa linh thiêng. Nhìn vào độ phong hóa của đá và đặc biệt là phong cách nghệ thuật chạm khắc cho thấy đôi nghê này có niên đại thời Hậu Lê, thế kỷ XVII.

 

Ở Việt Nam, hình tượng con nghê với hình dáng đầu nhỏ, bụng thon, mình dài, đuôi nhỏ và không có bờm sau gáy, mang ý nghĩa gần gũi, thân thiện hơn là dọa nạt hay trấn yểm. Vì vậy, nghê đá ở đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng được xem là hình tượng tiêu biểu, chuẩn mực cho tượng Nghê đá ở Việt Nam.

Với những giá trị lịch sử văn hóa, cùng với cảnh quan tuyệt đẹp, nơi đây đã và đang là một lựa chọn lý tưởng để du khách trong và ngoài nước tới tham quan, nghiên cứu, tìm hiểu về những nét lịch sử, văn hóa tiêu biểu của dân tộc./.
 
Nguồn: Ban quản lý Quần thể Danh thắng Tràng An

Bản đồ

Lịch trình mẫu